Hormony i metabolizm

Hashimoto: badania, wyniki TSH i anty-TPO oraz kiedy iść do endokrynologa

mgr Judyta Malagowska, dietetyk kliniczny i psychodietetyk
Aktualizacja: · 12 min czytania

Kobieta dotyka dłońmi szyi w okolicy tarczycy.

Hashimoto rozpoznaje lekarz na podstawie badań krwi (przeciwciał anty-TPO) i objawów [1]. TSH i wolne hormony tarczycy pokazują, czy tarczyca już pracuje za słabo, a gdy trzeba, pomaga USG tarczycy [1]. Samo Hashimoto nie jest jeszcze niedoczynnością tarczycy. To choroba układu odpornościowego, a u części osób hormonów w organizmie nie brakuje [1].

Jeśli Twój wynik przeciwciał przeciw peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) jest powyżej zakresu laboratorium, lekarz patrzy na TSH, wolne hormony i objawy. Same przeciwciała jeszcze nie oznaczają niedoczynności [1]. Jako dietetyk kliniczny nie rozpoznaję choroby i nie zmieniam leku. Jedzenie dopasowuję do wyników badań, a gdy ktoś przyjmuje lek, także do pory tabletki.

Czym jest Hashimoto i czym różni się od niedoczynności tarczycy?

Hashimoto to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, a niedoczynność to stan, w którym tarczyca wytwarza za mało hormonów. Hashimoto jest najczęstszą przyczyną niedoczynności w krajach z wystarczającą podażą jodu, ale u części osób hormonów nie brakuje [1, 2].

W Hashimoto komórki odpornościowe naciekają tarczycę, a przeciwciała przeciw jej białkom, przede wszystkim anty-TPO, nasilają niszczenie jej komórek [1]. Zachowana tkanka tarczycy u części osób nadrabia straty i hormony mieszczą się w normie. Inni mają już podwyższone TSH przy jeszcze prawidłowych wolnych hormonach (niedoczynność podkliniczna). Później wolne hormony też spadają (niedoczynność jawna) [1].

Na początku choroby może pojawić się nawet przejściowy nadmiar hormonów, bo z niszczonej tarczycy uwalniają się zapasy [1].

Na Hashimoto chorują kobiety 7-10 razy częściej niż mężczyźni [1]. Przeciwciała mogą być wykrywalne, gdy hormony są jeszcze prawidłowe, a objawów nie ma [1].

Jakie są objawy Hashimoto?

Objawy Hashimoto są niespecyficzne i zwykle wiążą się z niedoborem hormonów tarczycy: zmęczenie, kłopoty z koncentracją, suchość skóry, zaparcia i zmiana masy ciała [1, 2].

Hashimoto przy prawidłowych hormonach może nie dawać dolegliwości, bo objawy wiążą się z przejściem w niedoczynność [1]. Gdy hormonów brakuje coraz bardziej, skóra jest chłodna i sucha, włosy szorstkie, a głos chrypliwy. Tętno bywa wolniejsze i mogą pojawić się obrzęki [1].

Z nastrojem przy Hashimoto może być inaczej. Część badań wiąże Hashimoto z większą niż u osób bez tej choroby skłonnością do depresji i lęku, także przy prawidłowych hormonach [2]. Dlatego w rozmowie o jedzeniu pytam też o samopoczucie psychiczne.

Zmęczenie, suchość skóry czy zaparcia mogą mieć inne przyczyny, więc same dolegliwości nie wystarczą do rozpoznania. Potrzebne są badania [1, 2].

Jakie badania robi się przy podejrzeniu Hashimoto?

Rozpoznanie opiera się na przeciwciałach anty-TPO i objawach niedoczynności, a obraz USG pomaga zwłaszcza wtedy, gdy przeciwciał nie ma [1]. TSH i wolna tyroksyna (fT4) pokazują, jak tarczyca pracuje [1].

Lekarz dobiera zestaw do sytuacji.

Badanie Co pokazuje Jak czytać wynik
TSH hormon, którego stężenie rośnie, gdy tarczyca wytwarza za mało hormonów podwyższone TSH przy prawidłowym fT4 to niedoczynność podkliniczna, a przy niskim fT4 niedoczynność jawna [1]
fT4 (wolna tyroksyna) główny hormon tarczycy we krwi niski fT4 przy wysokim TSH oznacza niedoczynność jawną [1]
fT3 (wolna trijodotyronina) drugi hormon tarczycy przy niedoczynności podklinicznej mieści się w zakresie [1]
Anty-TPO przeciwciała przeciw peroksydazie tarczycowej, enzymowi tarczycy ma je około 90% osób z Hashimoto [2]
Anty-TG przeciwciała przeciw tyreoglobulinie, białku tarczycy dodatnie u 60-80% chorych, mniej czułe niż anty-TPO [2]
USG tarczycy wielkość i budowa tarczycy obniżona echogeniczność, niejednorodność, drobne torbiele [1]

Przeciwciał nie ma u 5-10% osób z Hashimoto i wtedy rozpoznanie wspiera USG [1].

Jak czytać wynik TSH i dlaczego nie ma jednej normy?

Wynik TSH oceniasz według zakresu referencyjnego laboratorium, które badało krew. U dorosłych podaje się go zwykle jako 0,4-4,0 mU/l, ale granice zależą od wieku, płci, ciąży i populacji [1, 3].

Gdy ktoś przynosi mi wynik TSH, najpierw patrzę na zakres, który laboratorium wydrukowało obok liczby. Podwyższone TSH przy prawidłowym fT4 to niedoczynność podkliniczna, a przy niskim fT4 niedoczynność jawna [1]. Europejskie Towarzystwo Tarczycowe (ETA) dzieli niedoczynność podkliniczną na dwie grupy, z TSH od 4,0 do 10,0 mU/l i z TSH powyżej 10 mU/l [3].

U dorosłych jeden podwyższony wynik TSH przy prawidłowym fT4 lekarz zwykle powtarza po 2-3 miesiącach, razem z fT4 i anty-TPO [3]. TSH rośnie chwilowo także przy podostrym lub bezbolesnym zapaleniu tarczycy. Podobnie bywa po odstawieniu leku na tarczycę i w okresie zdrowienia po ciężkiej chorobie niezwiązanej z tarczycą [3].

Po 80. roku życia lekko podwyższone TSH, od 4,0 do 7,0 mU/l, może być fizjologicznym skutkiem starzenia i nie zawsze oznacza chorobę [3]. O wyniku i ewentualnym leczeniu decyduje lekarz, a u dzieci ocenia wynik indywidualnie.

Co oznacza podwyższone anty-TPO i anty-TG?

Anty-TPO to przeciwciała przeciw peroksydazie tarczycowej, enzymowi tarczycy, a anty-TG przeciw jej białku, tyreoglobulinie. Dodatni wynik może wskazywać na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, ale sam nie oznacza, że tarczyca pracuje już za słabo [1, 2].

Anty-TPO ma około 90% osób z Hashimoto, a anty-TG 60-80%, więc anty-TPO jest czulszym wskaźnikiem [2]. U 5-10% chorych przeciwciał nie ma, dlatego przy ujemnym wyniku lekarz może zlecić USG [1].

Podwyższone anty-TPO zwiększa z czasem ryzyko niedoczynności jawnej [1]. Dla kobiety w wieku rozrodczym z samymi przeciwciałami i prawidłowymi hormonami Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne nie widzi wskazania do leku. Radzi jednak mierzyć jej TSH co 6 miesięcy, przed próbą zajścia w ciążę i na początku ciąży [4].

Czy USG tarczycy jest potrzebne przy Hashimoto?

USG tarczycy pomaga rozpoznać Hashimoto, zwłaszcza gdy przeciwciał nie ma. Typowy obraz to obniżona echogeniczność, czyli ciemniejszy obraz tarczycy, i jej niejednorodność [1].

USG pokazuje też drobne torbiele i większe unaczynienie tarczycy [1]. Obraz sugerujący autoimmunologiczne zapalenie tarczycy jest jednym z powodów, by u kobiety planującej ciążę oznaczyć przeciwciała [4]. USG nie jest rutynowo potrzebne przy niedoczynności podklinicznej, jeśli nie ma dodatkowych wskazań, na przykład wola, czyli powiększenia tarczycy [3].

W Centrum zdrowia i dietetyki MS (Centrum MS) nie ma USG. Badanie wykonuje się w pracowni obrazowej, a jego wynik pokaż endokrynologowi.

Jak przygotować się do badania krwi na tarczycę?

Przed pobraniem krwi powiedz lekarzowi i laboratorium o biotynie, bo może zafałszować wyniki hormonów tarczycy. Wynik może wyjść zbyt niski albo zbyt wysoki, zależnie od metody badania [5].

Europejska Agencja Leków (EMA) opisuje, że biotynę zawierają także multiwitaminy i preparaty na włosy, skórę i paznokcie [5]. Ryzyko zakłócenia rośnie wraz z dawką biotyny [5]. Lekarz może poprosić o odstawienie preparatu przed badaniem [5]. Zanim ktoś pójdzie na pobranie, dopytuję o każdą multiwitaminę i każdy preparat na włosy, skórę czy paznokcie.

Stężenie TSH zmienia się w ciągu doby: najniższe jest wczesnym popołudniem, a wieczorem i w nocy o około 30% wyższe niż wtedy [3]. Dlatego ETA radzi, by przy powtarzaniu badań pobierać krew o tej samej porze dnia [3]. Część autorów uznaje jednak, że przy kontroli leczenia te wahania są za małe, by wymagały stałej pory [1].

Jeśli przyjmujesz lek na tarczycę, zapytaj lekarza, czy w dniu pobrania wziąć tabletkę przed badaniem, czy po nim. Po zmianie preparatu leku TSH i fT4 mierzy się po 6 tygodniach [6].

Jak często kontrolować TSH przy Hashimoto?

Według amerykańskiego opracowania przy prawidłowych hormonach TSH kontroluje się zwykle raz w roku, a po rozpoczęciu leczenia lub zmianie dawki po 6-8 tygodniach [1]. Według polskich zaleceń kobieta w wieku rozrodczym, która ma same przeciwciała, mierzy TSH częściej, co 6 miesięcy [4].

Polskiego zalecenia, jak często kontrolować TSH przy Hashimoto u wszystkich dorosłych, nie znalazłam. Polskie zalecenia, które podają termin kontroli, dotyczą chorób tarczycy w ciąży i kobiet w wieku rozrodczym. Trzy pierwsze terminy z listy pochodzą więc z amerykańskiego opracowania [1], a czwarty z tych polskich zaleceń [4]:

  • prawidłowe hormony: TSH raz w roku, żeby wychwycić przejście w niedoczynność [1],
  • po rozpoczęciu leczenia lub zmianie dawki: kontrola po 6-8 tygodniach [1],
  • po ustaleniu dawki: potwierdzenie po 3-6 miesiącach, potem zwykle raz w roku [1],
  • kobieta w wieku rozrodczym z samymi przeciwciałami: TSH co 6 miesięcy, czyli częściej niż raz w roku [4].

Zalecenie europejskie dotyczy innej grupy: dorosłych z utrzymującą się niedoczynnością podkliniczną, czyli już z podwyższonym TSH. Bez leczenia czynność tarczycy sprawdza się co 6 miesięcy przez pierwsze 2 lata, a potem raz w roku. Po rozpoczęciu leczenia pierwsza kontrola wypada po 2-3 miesiącach, a dalej co najmniej raz w roku [3].

Częstość kontroli ustala lekarz.

Hashimoto a ciąża: jakie badania i jak często?

W ciąży wynik TSH czyta się według zakresów dla trymestru. Kontrole są też częstsze niż poza ciążą [4]. Przy samych przeciwciałach TSH mierzy się co 4 tygodnie do połowy ciąży i jeszcze raz około 30. tygodnia [4].

Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne radzi porównywać TSH i hormony z zakresami dla poszczególnych trymestrów. Zakresy mają być ustalone dla polskiej populacji. Najlepiej dla laboratorium, które wykonuje badanie [4].

TSH oznacza się też u każdej kobiety na pierwszej wizycie położniczej, między 4. a 8. tygodniem ciąży [4]. Kobieta, która ma Hashimoto rozpoznane przed ciążą, nie musi w ciąży kontrolować stężenia przeciwciał [4].

Przeciwciała anty-TPO zwiększają w ciąży ryzyko niedoczynności i wiążą się też z częstszymi niż u kobiet bez przeciwciał nawracającymi poronieniami i porodami przedwczesnymi [1, 4]. Planując ciążę, zgłoś się do endokrynologa przed jej rozpoczęciem, bo jawną niedoczynność leczy się przed poczęciem [1]. W ciąży z Hashimoto jedzenie i suplementy, w tym jod, wymagają indywidualnej opieki lekarza i dietetyka.

Co jeść przy Hashimoto: jod, selen, gluten, soja i lek?

Osobnych zaleceń żywieniowych dla Hashimoto nie ma [2]. Polskie normy żywienia (NIZP PZH-PIB) podają dla dorosłych, poza ciążą i karmieniem piersią, zalecane dzienne spożycie: 150 µg jodu i 55 µg selenu [7]. Dieta wspomaga leczenie prowadzone przez lekarza i go nie zastępuje.

  • Jod: najwięcej jodu mają ryby morskie, a ważnymi źródłami są też mleko i jego przetwory, jajka i sól jodowana [7]. Suplementów z jodem i produktów z alg nie bierz bez zalecenia lekarza. Nadmiar jodu może zaszkodzić przy autoimmunologicznej chorobie tarczycy [7].
  • Selen: znajdziesz go w rybach, podrobach, czosnku, grzybach i nasionach roślin strączkowych [7]. Tabletek z selenem nie zaleca żadne europejskie ani amerykańskie towarzystwo tarczycowe [2, 8]. O suplementacji decydujesz więc z lekarzem.
  • Gluten: bez celiakii dieta bezglutenowa nie zmieniała TSH ani wolnych hormonów tarczycy, a pewność tych wyników jest bardzo niska [9]. Celiakię potwierdzoną badaniem jelita ma mniej więcej 1 na 62 osoby z autoimmunologiczną chorobą tarczycy (wynik łączny dla dzieci i dorosłych) [10]. Autorzy tej analizy proponują więc badanie w jej kierunku [10]. Szerzej opisuje to tekst Gluten przy Hashimoto.
  • Soja i kapusta: soja może wpływać na działanie leku, choć znaczenie tego jest niepewne [6]. Kapusta, rzeżucha, rzodkiewka, len i proso przy wysokim spożyciu mogą zmniejszać wchłanianie jodu przez tarczycę [7].
  • Lek i posiłek: między tabletką z lewotyroksyną a jedzeniem lub piciem mija co najmniej 30 minut [6]. Najlepiej lek działa, gdy przyjmujesz go stale w ten sam sposób: 60 minut przed śniadaniem albo na noc, co najmniej 3 godziny po wieczornym posiłku [6]. Kawę najlepiej pić godzinę po tabletce [6]. Jeśli pijesz ją w drodze do pracy, tabletkę przyjmij odpowiednio wcześniej.

Na wizycie pytam o godzinę tabletki, o śniadanie i o kawę. Z tych odpowiedzi układam poranek tak, żeby śniadanie i kawa nie wypadały za blisko tabletki. Jadłospis do wyników badań, leku i Twojego dnia ułoży dietetyk kliniczny.

Kiedy iść do endokrynologa?

Do endokrynologa idziesz z wynikiem TSH poza zakresem laboratorium, z podwyższonym anty-TPO, z powiększoną tarczycą albo z objawami niedoczynności. Planując ciążę, zgłoś się także przy samych przeciwciałach i prawidłowym TSH [1, 3, 4].

W Centrum MS w Toruniu przyjmuje endokrynolog. Rozpoznanie i leczenie ustala lekarz. Jedzenie wspomaga to leczenie.

Objawy nasilonej niedoczynności to między innymi chrypka, obrzęki twarzy lub całego ciała, zwolnione tętno i zaparcia [1]. Gdy pojawią się chrypka, obrzęki albo zwolnione tętno, nie czekaj na zaplanowaną kontrolę. Zgłoś się do lekarza.

Z gabinetu. Gdy ktoś przychodzi z podwyższonym anty-TPO i prawidłowymi hormonami, tłumaczę, że to jeszcze nie niedoczynność i że lekarz zwykle zleca wtedy regularną kontrolę TSH. Suplementy z jodem i selenem zostawiam decyzji lekarza, a na talerzu pokazuję, skąd jod i selen biorą się w zwykłym jedzeniu. O diecie bezglutenowej rozmawiam spokojnie, bo bez celiakii nie zmieniała TSH ani wolnych hormonów, a pewność tych badań jest bardzo niska. W ciąży jedzenie i suplementy, w tym jod, ustalam razem z lekarzem. Gdy ktoś ma chrypkę, obrzęki albo zwolnione tętno, odsyłam go do lekarza bez czekania na zaplanowaną kontrolę.

Najczęstsze pytania o Hashimoto i jego badania

Czy podwyższone anty-TPO oznacza, że mam Hashimoto?

Nie zawsze. Przeciwciała przeciw tarczycy ma 15-25% ludzi, a Hashimoto z niedoczynnością występuje znacznie rzadziej [1].

Rozpoznanie opiera się na przeciwciałach i objawach, a stawia je lekarz. TSH i fT4 pokazują, czy tarczyca pracuje już za słabo, a USG pomaga zwłaszcza przy braku przeciwciał [1]. Przy podwyższonym anty-TPO i prawidłowych hormonach lekarz zwykle zleca regularną kontrolę TSH [1].

Czy można mieć Hashimoto z prawidłowym TSH?

Tak. Przy zachowanej tkance tarczycy hormony mogą mieścić się w normie, a rozpoznanie opiera się wtedy na przeciwciałach anty-TPO albo typowym obrazie USG [1].

Według amerykańskiego opracowania osoby z Hashimoto i prawidłowymi hormonami kontrolują TSH raz w roku, żeby wychwycić przejście w niedoczynność [1]. Polskie zalecenia radzą kobiecie w wieku rozrodczym z samymi przeciwciałami robić to częściej, co 6 miesięcy [4]. Przy nowych objawach lekarz ma niski próg do dalszej diagnostyki, bo Hashimoto sprzyja innym chorobom autoimmunologicznym [1].

Czy biotyna zmienia wyniki TSH i fT4?

Tak, może. Biotyna może zakłócać badania oparte na wiązaniu biotyny ze streptawidyną i dawać wyniki zbyt niskie albo zbyt wysokie, zależnie od metody [5].

Europejska Agencja Leków (EMA) opisuje wynik tarczycowy przypominający nadczynność tarczycy, chorobę Gravesa, u osoby bez objawów, która przyjmowała biotynę [5]. Powiedz o preparacie lekarzowi i laboratorium, także gdy to multiwitamina albo suplement na włosy i paznokcie [5]. O odstawieniu przed badaniem decyduje lekarz [5].

Czy Hashimoto zawsze kończy się niedoczynnością?

Nie każda osoba z przeciwciałami rozwija niedoczynność, ale ryzyko rośnie z czasem. U osób z niedoczynnością podkliniczną niedoczynność jawna rozwijała się u 4,3% osób rocznie przy dodatnim anty-TPO i u 2,6% przy ujemnym [3].

Te liczby dotyczą osób z już podwyższonym TSH. Nie mówią, jak często niedoczynność rozwija się u osób z prawidłowymi hormonami. Przy prawidłowych hormonach lekarz i tak zleca regularną kontrolę TSH [1].

Czy dieta albo selen obniżą przeciwciała anty-TPO?

Nie ma mocnych dowodów, że dieta obniża anty-TPO. Selen w tabletkach obniżał przeciwciała, ale nie wiadomo, czy poprawia to zdrowie [8].

Dieta bezglutenowa bez celiakii dała sprzeczne wyniki. Anty-TG spadły, a anty-TPO wzrosły, przy bardzo niskiej pewności dowodów [9]. Jedzenie wspiera leczenie, bo może pomagać zapobiegać niedoborom i utrzymać prawidłową masę ciała [2].

Czy z Hashimoto można planować ciążę?

Tak, pod kontrolą lekarza. Przed ciążą endokrynolog ocenia czynność tarczycy, a jawną niedoczynność leczy się jeszcze przed poczęciem [1, 4].

Kobieta w wieku rozrodczym, która ma same przeciwciała, mierzy TSH co 6 miesięcy, przed próbą zajścia w ciążę i na początku ciąży [4]. Plan badań i ewentualnego leczenia ustala lekarz, a jedzenie w ciąży wymaga indywidualnej opieki dietetyka i lekarza.

--

Wyniki i podejrzenie Hashimoto omówisz w Centrum MS z endokrynologiem, a z dietetykiem klinicznym ułożysz jedzenie dopasowane do wyników i, jeśli bierzesz lek, do pory tabletki. Na wizytę umówisz się przez stronę Kontakt.

Bibliografia

  1. Klubo-Gwiezdzinska J, Wartofsky L. Hashimoto thyroiditis: an evidence-based guide to etiology, diagnosis and treatment. Pol Arch Intern Med 2022;132(3):16222. doi:10.20452/pamw.16222. PMID 35243857.
  2. Mikulska AA, Karaźniewicz-Łada M, Filipowicz D i wsp. Metabolic Characteristics of Hashimoto's Thyroiditis Patients and the Role of Microelements and Diet in the Disease Management-An Overview. Int J Mol Sci 2022;23(12):6580. doi:10.3390/ijms23126580. PMID 35743024.
  3. Pearce SH, Brabant G, Duntas LH i wsp. 2013 ETA Guideline: Management of Subclinical Hypothyroidism. Eur Thyroid J 2013;2(4):215-228. doi:10.1159/000356507. PMID 24783053.
  4. Hubalewska-Dydejczyk A, Trofimiuk-Müldner M, Ruchała M i wsp. Thyroid diseases in pregnancy: guidelines of the Polish Society of Endocrinology. Endokrynol Pol 2021;72(5):425-458. doi:10.5603/EP.a2021.0089. PMID 34855189.
  5. European Medicines Agency, Pharmacovigilance Risk Assessment Committee. New product information wording - Extracts from PRAC recommendations on signals adopted at the 14-17 January 2019 PRAC (EMA/PRAC/905277/2019), 11.02.2019. ema.europa.eu: dokument PRAC.
  6. Centanni M, Duntas L, Feldt-Rasmussen U i wsp. ETA guidelines for the use of levothyroxine sodium preparations in monotherapy to optimize the treatment of hypothyroidism. Eur Thyroid J 2025;14(4):e250123. doi:10.1530/ETJ-25-0123. PMID 40622204.
  7. Rychlik E, Stoś K, Woźniak A, Mojska H (red.). Normy żywienia dla populacji Polski. Warszawa: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH - Państwowy Instytut Badawczy; 2024. pzh.gov.pl/normy-zywienia-2024.
  8. Huwiler VV, Maissen-Abgottspon S, Stanga Z i wsp. Selenium Supplementation in Patients with Hashimoto Thyroiditis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Thyroid 2024;34(3):295-313. doi:10.1089/thy.2023.0556. PMID 38243784.
  9. Araújo EMQ, Coutinho-Lima CRO, de Sousa AS i wsp. Effects of Gluten-Free Diet in Non-Celiac Hashimoto's Thyroiditis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients 2025;17(21):3437. doi:10.3390/nu17213437. PMID 41228508.
  10. Roy A, Laszkowska M, Sundström J i wsp. Prevalence of Celiac Disease in Patients with Autoimmune Thyroid Disease: A Meta-Analysis. Thyroid 2016;26(7):880-890. doi:10.1089/thy.2016.0108. PMID 27256300.

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje wizyty u lekarza. Dieta wspomaga leczenie prowadzone przez lekarza i go nie zastępuje. Autor: mgr Judyta Malagowska, dietetyk kliniczny i psychodietetyk. Ostatnia aktualizacja: 18.11.2026.

Masz pytanie? Zadzwoń do rejestracji.

Rejestracja pokieruje Cię do właściwego specjalisty, także wtedy, gdy nie wiesz, od kogo zacząć.